បញ្ហា​បាត់បង់​កម្ពុជា​ក្រោម​ទៅ​យួន តាម​ការបញ្ជាក់​របស់ ឈាន វ៉​ម​

120

ដោយ លោក ថាច់ សេ

យោបល់អ្នកបកប្រែ

ថ្ងៃ ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ជា​ទិវា​អាណានិគម​បារាំង វែ​នស​ង់ អូ​រិ​យ៉ោ​ល (Vincent Auriol) បានប្រគល់​ទឹកដី កូស័ងស៊ីន (​កម្ពុជា​ក្រោម​) ឲ្យ​យួន​បាវ​ដាយ (Bạo Đại) គឺ​នៅក្នុង​រជ្ជកាល​ហ្លួង​សីហនុ (១៩៤១-១៩៦០)​តាម​ឯកសារ របស់លោក ឈាន វ៉​ម (​ឆ្នាំ​១៩៩៩ )​អតីត​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​រាជា​រណា​ចក្រ​កម្ពុជា​ជំនាន់​នោះ បាន​បញ្ជាក់ថា ហ្លួង​បាន​ចាត់​ឲ្យ​លោក សឺ​ន សាន និង​លោក ឈាន វ៉​ម ទៅ​តវ៉ា​ជាមួយ​រដ្ឋសភា​បារាំង គឺ​មិនមែន​ទាមទារ​ទឹកដី​កូស័ងស៊ីន ឫុ​កម្ពុជា​ក្រោម​នោះទេ គឺ​គ្រាន់តែ​៖ ១- ទាមទារ​សិទ្ធិ​ជា​ជនភាគតិច​ឲ្យ​ខ្មែរក្រោម ។ ២ – ខ្មែរ​មាន​សិទ្ធិ​ប្រើប្រាស់​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ និង​ទន្លេ មេគង្គ ។ ៣- បន្ថយ​ព្រំដែន​ត្រង់​ព្រែកជីក​យិន​តេ គឺ​ព្រំដែន​កាល​មុន​បារាំង ត្រួតត្រា ដែន​កូស័ងស៊ីន ។ ថែម​ពីលើ​នោះ​ទៀត នៅពេល លោក សឺ​ន សាន និង​-​ឈាន វ៉​ម កំពុង​តវ៉ា​ជាមួយ​រដ្ឋសភា​បារាំង​សេះ ស្តីពី​បញ្ហា ៣ ខ ខាង លើ​ស្រាប់ តែមាន​ទូរលេខ ផ្ញើ​ពី​កម្ពុជា​មកកាន់​រដ្ឋសភា​បារាំង​សេះ​ថា លោក សឺ​ន សាន និង លោក ឈាន វ៉​ម មិនមែនជា​ប្រតិភូ​តំណាង ពេញ​ច្បាប់​ឲ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ទៀត​ទេ ។ ឯកសារ​បាន​សរសេរ​បន្តថា គាត់​មានការ​ស្រងាក​ចិត្តខ្លាំង​ណាស់​ពេល​បាន ឭុ​លោក ម៉ាក់ រី​កា អាន​ទូរលេខ​នេះ នៅក្នុង​រដ្ឋសភា​បារាំង​សេះ ។​

​មុននឹង​ប្រគល់​ឯកសារ​នេះ​ឲ្យ​លោក ថាច់ វៀង (​បច្ចុប្បន្ន​ជា​អធិបតី​នៃ​សហព័ន្ធ​ខ្មែរ​កម្ពុជា​ក្រោម​) ដែលជា​អ្នកស្នើសុំ ឲ្យ​គាត់​សរសេរ​ពី ប្រវត្តិ​ព្រឹត្តិការណ៍ ៤ មិថុនា នេះ គឺ​មិនត្រូវ​ផ្សព្វផ្សាយ​ឯកសារ​នេះ ពេល​គាត់​នៅមាន​ជីវិត​នោះបាន ឡើយ ។ លោក ឈាន វ៉​ម បានទទួល​មរណភាព​នៅ​ថ្ងៃទី ១៩ ខែមករា ឆ្នាំ ២០០០ ។ ឯកសារ​នេះ​មាន ៤ ទំព័រ អត្ថបទ ដើម​ជា​ភាសា​បារាំង​រួច​បក​ប្រែជា​អង់គ្លេស ។ នៅ​ឆ្នាំ ២០០២ ខ្ញុំ ថាច់ សេ បាន​បក​ជា​ខ្មែរ​ម្តង​ហើយ តែ​គ្មាន​កាស ផ្សព្វផ្សាយ​នៅ​ឆ្នាំនេះ ខ្ញុំ​ចង់​ផ្សាយ​ក្នុង ហ្វេ​ស​ប៊ុ​ក​ជា​ខ្មែរ​-​យួន ដើម្បី​ឲ្យ​កូនចៅ​ពូជ​ជិនវង្ស បាន​យល់​រឿងរ៉ាវ​ខ្មែរក្រោម ស្តីពី​ព្រឹត្តិការណ៍ ៤ មិថុនា ១៩៤៩ ។​

​ដោយ​គោរព​រាប់អាន​ដ៏​ស្មោះ​ពី​ខ្ញុំ ថាច់ សេ

​សហរដ្ឋអាមេរិក ថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០១៥

ថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ប្រធានាធិបតី​បារាំង ឈ្មោះ វ៉ែន​សង់ អូ​រិ​យោល (Vincent Auriol) បានប្រកាស​ច្បាប់ លេខ ៤៩-៧៣៣ មាន​សេចក្តី​ទាំងស្រុង​ដូចតទៅ​នេះ​៖

យោងតាម​មតិ​ពី​រដ្ឋសភា​នៃ​សហភាព​បារាំង​សេះ រដ្ឋសភា​និង​ក្រុមប្រឹក្សា​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​បានសម្រេច ហើយ អនុម័ត​ដោយ​រដ្ឋសភា​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​ប្រធានាធិបតី​នៃ​សាធារណរដ្ឋ ប្រកាស​ច្បាប់​ដូចតទៅ​នេះ​៖

មាត្រា​១-​ក្នុង​ក្របខណ្ឌ​មាត្រា ៦០ នៃ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង​សេះ និង​តាម​មតិ​របស់​សភា​កូស័ងស៊ីន នា​សម័យប្រជុំ​ទី ២៣ ខែមេសា ១៩៤៩ លក្ខន្តិកៈ​ដែនដី​កូស័ងស៊ីន ត្រូវបាន​កែប្រែ​តាម​មាត្រា​ដូចខាងក្រោម​៖

មាត្រា ២- ដែនដី​កូស័ងស៊ីន ត្រូវបាន​ត​ភ្ជាប់​ទៅជា​រដ្ឋ​ចំណុះ​របស់​យួន យោងតាម​សេចក្តីប្រកាស​រួម ចុះ​ថ្ងៃទី ៥ ខែមិថុនា ១៩៤៨ និង​សេចក្តី ប្រកាស​របស់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង ចុះ​ថ្ងៃទី ១៩ ខែសីហា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ។ ដែនដី​កូស័ងស៊ីន ឈប់​ស្ថិតនៅក្នុង​លក្ខន្តិកៈ ជា​ដែនដី​ឯនាយសមុទ្រ របស់​បារាំង​ទៀតហើយ ។​

មាត្រា ៣- ក្នុងករណី​ដែល​លក្ខន្តិកៈ​ស្រុក​យួន​ត្រូវ​កែប្រែ​លក្ខន្តិកៈ​កូស័ងស៊ីន​ត្រូវបាន​ចាត់ទុកជា​កម្មវត្ថុ នៃ​ការ សម្រេច ចិត្ត​របស់​សភា​ខាងលើ ដូច​បានចែង​នៅក្នុង​មាត្រា ៧៥ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ( ជំពូក ៨ នៃ​សភា​បារាំង​សេះ ) ។​

ច្បាប់​នេះ នឹង​ត្រូវបាន​អនុវត្ត​ដូចជា​ច្បាប់​រដ្ឋ ។​

ធ្វើ​នៅ​ទូ​លូ ថ្ងៃទី ៤ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩

ហត្ថលេខា​

វែ​នស​ង់ អូ​រិ​យ៉ោ​ល (Vincent Auriol) (​ប្រធានាធិបតី​)

ហត្ថលេខា​

ហង់​រី កឿ​យ (Henri Queuille ) (​នាយករដ្ឋមន្ត្រី​)

ហត្ថលេខា​

ប៉ូល កូ​ស្ត​ផ្លូ​រេ​ត៍ (Paul Coste Floret (​រដ្ឋមន្ត្រី​ដែនដី​បារាំង​សេះ​ឯនាយសមុទ្រ​)

បញ្ហា​ដែនដី​កូស័ងស៊ីន ដោយ​លោក ឈាន វ៉​ម (​ច្បាប់ដើម​ជា​ភាសា​បារាំង បកប្រែ​ដោយ VK ពិនិត្យ​ដោយ លោក ថាច់ តាន់​តារា​) មាន​សេចក្តី​បញ្ជាក់ថា សាច់រឿង​ដ៏​ពិស្តារ​ខ្លះៗ ដូចជា​ថ្ងៃ ខែ ឆ្នាំ ដែល​ត្រូវ​លើក​យកមក និយាយ ជា​សាក្សី​ខ្លះ​នោះ វា​ជាការ​ស្រពិចស្រពិល​ផងដែរ ព្រោះ​ហេតុថា ព្រឹត្តិការណ៍​កន្លងផុតទៅ​វា​អស់​ពេល​ជាង ៥០ ឆ្នាំ ហើយ​ដែរ ។ ម្យ៉ាងទៀត ដោយមាន​កង្វះ​ឯកសារ​សំខាន់ៗ ហើយ​ឯកសារ​ទាំងនោះ​ត្រូវ​បំ​ផ្លិត​បំផ្លាញ​អស់​ដោយ​ពួក ខ្មែរក្រហម ។ ជាការ​ពិតណាស់ ប្រជាពលរដ្ឋ​ដែលមាន​លំនៅឋាន​នៅ​ភ្នំពេញ​ទាំងអស់ រួមទាំង​ខ្ញុំ​និង​គ្រួសារ ត្រូវបាន​បង្ខំ​ឲ្យ​ចោលផ្ទះ​សំ បែង​របស់ខ្លួន​ព្រមទាំង​អ្វីៗ​ទាំងអស់​ដែល​នៅក្នុង​នោះ តាំងពី​ថ្ងៃ ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៧៥ នោះមក​ម្ល៉េះ ។​

ផែនទី ដែនដីកម្ពុជាក្រោម (Cochin China) ឆ្នាំ ១៨៦១ ។
ផែនទី ដែនដីកម្ពុជាក្រោម (Cochin China) ឆ្នាំ ១៨៦១ ។

ទង្វើ​បត់បែន​របស់​បារាំង​សេះ ក្នុងការ​បោះបង់​កូសាំងស៊ីន​ឬ​កម្ពុជា​ក្រោម​ឲ្យ​យួន​៖

​ដើម្បី​ប្រឈមមុខ​តទល់​ជាមួយ ម្សៀ​យួន ហូ ជី មិញ កំពុងកាន់​កាប់​ក្រុង​ហាណូយ​ក្រោយ ពី​ការចុះចាញ់​របស់ ជប៉ុន​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៥ នោះមក ។ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​អាច​ស្មានថា​បាន​រួចខ្លួន ដោយ​លើកយក​អតីត​ហ្លួង បាវ ដាយ ដែល​កាលណោះ​បាន​ក្លាយជា​រាស្ត្រ ឈ្មោះ យិន ថ្វី ( Vinh Thuỷ) មក​តែងតាំង​ជា​ប្រមុខ​រដ្ឋាភិបាល​មួយ​ឲ្យ​ឈ្មោះថា ”​រដ្ឋាភិបាល​បាវ​ដាយ​” ។ នៅ​ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៨ រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​បាន​ចុះហត្ថលេខា​ជាមួយនឹង​បាវ​ដាយ នូវ​សន្ធិ សញ្ញា​មួយនា​ឆកសមុទ្រ​ហា​ឡុង​(Agreement Along Bay) ដោយ​ទទួលស្គាល់​គោលការណ៍​បង្រួបបង្រួម​នូវ​បណ្តា រដ្ឋ​ទាំងបី គឺ​រដ្ឋ តុង កឹង​, អណ្ណាម និង កូស័ងស៊ីន ។​

ចំពោះ​លទ្ធផល​នៃ​កលល្បិច​ដ៏​សម​ហេតុ​សម​ផល​នេះ រដ្ឋសភា​បារាំង ក៏​សម្រេច​បង្កើត​ច្បាប់ ”​បូរណភាព​ដែនដី​នៃ​សភា កូស័ងស៊ីន ” ចុះ​ថ្ងៃទី ១៤ ខែមីនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ។ មាត្រា ៤ នៃ​ច្បាប់​នេះ​បាន​ចែងថា សភា​មាន​សិទ្ធិ​ដកចេញ ឬ​ច្រាន ចោល នូវ​ការប្រើប្រាស់​អនុសាសន៍ យោងតាម​មាត្រា ៧៥ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បារាំង​សេះ ស្តីពី​ការផ្លាស់ប្តូរ លក្ខន្តិកៈ ដែនដី​កូស័ងស៊ីន​នៅក្នុង​សហភាព​បារាំង​សេះ ដោយ​រាប់បញ្ចូល​ទាំង​សមាគតរដ្ឋ​យួន​ផងដែរ ឬ ដោយ​ជ្រើសរើស យក​លក្ខខណ្ឌ​ណាមួយ​ក៏បាន ដូច​នៅក្នុង​មាត្រា ៦០ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បារាំង​សេះ ។​

​កិច្ចចរចា​នូវ​គំរោង​ច្បា​ប់ស​ម្រ​រាប់​សន្ធិសញ្ញា​បារាំង​-​ខ្មែរ ក្នុងន័យ​ជំនួស​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន ៖

​នៅក្នុង​សភា​សហភាព​បារាំង​សេះ​ឯណេះ​វិញ កិច្ចប្រជុំ​ការងារ ១ ចុះ​ថ្ងៃទី ១៤ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ក្រុមប្រឹក្សា កម្ពុ​ជាមាន​អស់ លោក សឺ​ម វ៉ា​, ថុ​ន អ៊ុក ,​សុក ឆុង និង ក្ស​ត្រី​យ៍ ពីងពាង​យុគន្ធរ ដែល​បាន​ក្រុមប្រឹក្សា ជា​មិត្ត​ជាច្រើន​ជួយ​គាំទ្រ ដោយ​បង្ហាញ​នូវ​គំរោងការណ៍​មួយ ហើយ​ក៏បាន​អញ្ជើញ​ឲ្យ​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​ធ្វើការ​ចរចា ជាមួយនឹង​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា​ស្តីពី​សន្ធិសញ្ញា​ដែល​សមស្រប​ទៅនឹង​មាត្រា ៦០ នៃ​រដ្ឋធម្មនុញ្ញ​បារាំង​សេះ ។ ដោយ​អនុញាត​ឲ្យ​ជំនួស​កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន​ចុះ​ថ្ងៃទី ៧ ខែមករា ឆ្នាំ ១៩៤៦ ដែលជា​គំនាប​យោធា​បារាំង មក លើ​កម្ពុជា​ក្នុង​ការវិល​ត្រឡប់មក​ឥណ្ឌូចិន​វិញ ក្រោយពី​ការចុះចាញ់​របស់​ជប៉ុន​នៅ​ឆ្នាំ ១៩៤៥ ។ ជាការ​ជាក់ស្តែង ណាស់​ទៅហើយ (​ត្រូវ​អាសាបង់ ឬ ជា​មោ​ឃៈ​) កិច្ចព្រមព្រៀង​បណ្តោះអាសន្ន (Modus-Vivendi) ក្រោយពី​កម្ពុជា បានប្រកាស​ឯករាជ្យ នៅ​ចំពោះមុខ​រដ្ឋសភា​សហភាព​បារាំង​ចុះ​ថ្ងៃទី ២០ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ ១៩៤៨ ។​

សូម​អរគុណ​ជា​អនេក​ចំពោះ​ការប្រឹងប្រែង របស់​ក្រុមប្រឹក្សា​របស់​យើង ដោយ​គំរោង​ច្បាប់​នោះ ត្រូវបាន​រដ្ឋសភា សហភាព​បារាំង បោះឆ្នោត​នៅ​ក្រុង​វៀក​សី​យ៍ (Versailles) បន្ទាប់មក តាំងពី​ថ្ងៃ​ដំបូង នៃ​ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ គណៈប្រតិភូ​បារាំង​-​កម្ពុជា បាន​ជួបជុំគ្នា​នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ ក្នុង​គោលបំណង​បញ្ជាក់​ទូទៅ​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​បារាំង​-​ខ្មែរ ។ ប្រតិភូ​បារាំង ដឹកនាំ​លោក​ដា​វ៉េ (Davée) ។ ប្រតិភូ​ខ្មែរ​ដឹកនាំ​ដោយ​លាក សឺ​ន សាន ។ ខ្ញុំ ឈាន វ៉​ម ចូលរួម​នេះ គ្រាន់តែ​ជំនួសមុខ​សមាជិក​ដែល​ស​អញ្ជើញ​ទៅ​យឺត គឺ​លោក សិន វ័ន សាយ​, សុក ឆុង និង ២ រូប​ទៀត ខ្ញុំ​ភ្លេចឈ្មោះ យើងទាំងអស់គ្នា​បាន​ទៅ​កន្លែង​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ ។​

​តាំងតែ​ពី​ចាប់ផ្តើម​ចរចារ​គ្នា​ភ្លាម ប្រតិភូ​ទាំងពីរ​បានប្រកែក​ដាក់​គ្នា យ៉ាង​តឹងសរសៃក (​ដោយ​មិនចាំបាច់ មាន​អ្នកបកប្រែ )​អំពី​ពាក្យ​ថា “​ឯករាជ្យ​កម្ពុជា​” ។ ភាគី​បារាំង​ថា ឯករាជ្យ កម្ពុជា​ត្រូវតែ​ប្រព្រឹត្ត​ទៅតាម​ដំណាក់​ការ តាម​សមត្ថភាព ដែល​រដ្ឋាភិបាល​ខ្មែរ​អាចធ្វើ​ទៅបាន ។ ឯ​កម្ពុជា​វិញ​ទាមទារ​ឲ្យ​មាន​ឯករាជ្យ​ពេញលេញ​បានន័យថា បារាំង​ត្រូវប្រគល់ មក​ឲ្យ​ខ្មែរ​វិញ គ្រប់​អំណាច​ទាំងអស់ មានការ​ទូត យោធា សេដ្ឋកិច្ច ហិរញ្ញវត្ថុ​ជាដើម ។​

គំរោង​ច្បាប់​ភ្ជាប់​កូស័ងស៊ីន​ទៅ​យួន ត្រូវតែមាន​បាវ​ដាយ​ជា​អធិបតី ដោយ​យល់ឃើញថា កិច្ចចរចារ​នៅ​ភ្នំពេញ​ត្រូវ ជាន់ឈ្លី​ភាគី​ខ្មែរ​បាន​ផ្អាក​ការចរចារ​ជា​ឯកតោភាគី ។ នៅក្នុង​ឧកាស​បើក​កិច្ចប្រជុំ​របស់​សហ​សភា​ប្រាំង​សេះ នៅ​ក្រុង វៀក​សី​យ៍ (Versailles) ស្តីពី​ការជជែក​គ្នា​នូវ​ច្បាប់​ភ្ជាប់​កូសាំងស៊ីន​ឲ្យ​យួន ។ ក្នុងពេលនោះ យើង​បាន ពន្យា ពេល​ចរចា ហើយ​ប្រកាស​ជាបន្ទាន់ មុនពេល​បើក​កិច្ចប្រជុំ​រដ្ឋសភា​នៅ​ក្រុង​វៀក​សី​យ៍ តាមច្បាប់​ប្រវត្តិសាស្ត្រ ខ្មែរ​នៅតែមាន សិទ្ធិ​លើ​កូស័ងស៊ីន​ជា​ដរាប ដោយបាន​ធ្វើការ​ប្រកាស​នៅ​ចំពោះមុខ គណៈប្រតិភូ​បារាំង​ទៀតថា បើ​យើង​ទាមទារ​នូវ​សិទ្ធិ​ទាំងនេះ​មិន​បានទេ យើង​មិនអាច​ចរចារ​ជាមួយ​បារាំង​បាន​តទៅទៀត​ឡើយ ។ សិទ្ធិ​ទាំង នោះ​រួមមាន ១-​លក្ខន្តិកៈ​សម្រាប់​ខ្មែរក្រោម ។ ២-​កែទម្រង់​ព្រំដែន​ខ្មែរ​-​យួន​ដោយ​កំណត់​យក ព្រែកជីក​យិន​តេ ជា កំណត់​មុនពេល​បារាំង​ចូលមក ។ ៣-​ការប្រើប្រាស់​ដោយ​សេរី​នូវ​កំពង់ផែ​ព្រៃនគរ​និង ទន្លេមេគង្គ ។​

​លោក សឺ​ង សាន បាន​ដឹកនាំ​ប្រតិភូ ទៅ​ស្រុក​បារាំង​ជាយថាហេតុ ដោយមាន​ខ្ញុំ​ជា​សមាជិក​មុនពេល​ទៅ​ស្រុក​បារាំង ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ជួប​ហ្លួង​សីហនុ ទ្រង់​មានបន្ទូលថា បញ្ហា​កម្ពុជា​ក្រោម​ជា​បេះដូង​របស់​ទ្រង់ បើ​ការតវ៉ា​របស់​យើង​មិនបាន សម្រេច​ទេនោះ ទ្រង់​នឹង​សូម​អន្តរាគមន៍​ពី​លោ​កនេ​រុ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​ឥណ្ឌា ដែលជា​មិត្ត​របស់​ទ្រង់ ។ លោក សឺ​ង សាន និង ខ្ញុំ​ទៅដល់​ស្រុក​ប្រាំង​នៅ​ថ្ងៃទី ១៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ដោយមាន​ក្ស​ត្រី ពីងពាង​យុក​គន្ធរ លោក សឺ​ម វ៉ា លោក សុក ឆុង និង​លោក ថុ​ន អ៊ុក មក​ទទួល​ដំណើរ​ផង ។ ខ្ញុំ​ក៏បាន​រាយការណ៍​ជូន​ប្រតិភូ​យើង ពី​កិច្ចប្រជុំ​នៅ ក្រុងភ្នំពេញ ។ ជាពិសេស​នូវ​សេចក្តីសំរេចចិត្ត​របស់​ប្រតិភូ​យើង នៅ​ក្រុងភ្នំពេញ​ថា បើ​ការតវ៉ា​នេះ​មិនបាន​សំរេច​ទេនោះ គឺ​គ្មាន​ការតវ៉ា​ទៀត​ទេ ។​

ខាងក្រោម​នេះ​ជា​កិច្ចពិភាក្សា​រវាង​យើង​និង​ទីប្រឹក្សា​របស់​យើង​នៅ​រដ្ឋសភា ក្រុង​វៀក​សី​យ៍​ប្រទេស​បារាំង បាន​ចាប់ អារម្មណ៍​អំពី​ការតវ៉ា​របស់​ប្រតិភូ​យើង ពួកគាត់​បាន​ប្រាប់​ដល់​យើង​ថា ការគាំទ្រ​របស់​ពួកគាត់​ក៏​យោងទៅតាម មូលហេតុ​របស់​យើង​ផងដែរ ។​

នៅ​ថ្ងៃទី ១៩ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ បញ្ហា​កូស័ងស៊ីន (Cochinchine) ត្រូវបាន​យកមក​ជជែក​គ្នា​នៅក្នុង​រដ្ឋសភាជាតិ (Assemblée Nationale) នាទី ក្រុង​វៀក​សី​យ៍ (Versailles) ហើយ​មិត្ត​ទីប្រឹក្សា​របស់​យើង គេ​បាន​រក្សា​ពាក្យ សន្យា ។ ឆ្លៀត​ឧកាស​នេះដែរ ក្ស​ត្រី​យ៍ ពីងពាង​យុគន្ធរ បាន​ពន្យា​ពេល​ការចរចារ​ដោយ​សំងាត់ នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ រួច​ដាក់​លក្ខខណ្ឌ​នៅពេល​ចរចារ​សាជាថ្មី​ទៀតផង ។ សូម​អរគុណ​ការគាំទ្រ ពី​សំណាក់​មិត្ត​ទីប្រឹក្សា របស់​យើង​នៅ រដ្ឋសភា​ក្នុង​ការរក​យុត្តិធម៌ ជូន​ផលប្រយោជន៍​ឲ្យ​កម្ពុជា ។ ការតវ៉ា​របស់​យើង​ត្រូវបាន​អនុម័ត រួច​ដាក់​ចូលក្នុង វិសោធនកម្ម នៃ​ការពិនិត្យ​ច្បាប់​ឡើងវិញ​នៃ​រដ្ឋសភា​របស់​បារាំង​សេះ នា​ក្រុង​វៀក​សី​យ៍ ប្រ​ទស​បារាំង (​ស្រុក​ប្រាំង​) ។​

បន្ទាប់មក គំរោង​ច្បាប់​នេះ ត្រូវបាន​ផ្សព្វផ្សាយ​នៅក្នុង​រដ្ឋសភា​បារាំង ដើម្បី​យល់ស្រប ។ ពេលនោះ យើង​យល់ ឃើញថា តួនាទី​របស់​យើង​ហាក់ដូចជា​មិនសូវ​ស្រួល​សោះ ។ មិត្ត​ទីប្រឹក្សា​របស់​យើង និង​សម្ព័ន្ធ​នយោបាយ​របស់គេ មិនអាច​គាំទ្រ​ផលប្រយោជន៍​របស់​យើង​តទៅទៀតបាន យើង​គ្រាន់​តែមាន​សេចក្តីសង្ឃឹម​ខ្លះៗ នៅក្នុង​គណបក្ស​ប្រ​មូ​ផ្តុំ ប្រជាពលរដ្ឋ (RPF=Rassemblement du Peuple Française) របស់លោក ឌើ ហ្គោល (De Gaulle) តែ​គណបក្ស​នេះ​មាន​គ្នា​តិចតួច​ណាស់ នៅ​វិមាន​បួរ​ប៊ុង (Bourbon) ក៏ប៉ុន្តែ​យើង​មាន​ក្តីសង្ឃឹម​មាន​ភាគី​ច្រើន​នៅ​វិមាន ឡុ​ច​សំបួរ (Luxembourg) ។​

ការជជែក​គ្នា​នៅក្នុង​សភា​បារាំង​សេះ ថ្ងៃទី ២១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ ការជជែក​គ្នា នេះ អស់​រយៈ ពេល ៤៨ ម៉ោង ។ នៅពេលនោះ លោក ហ្ជ​ច ប៊ី​ឌូ​ត៍ (George Bidaul) ត្រូវបាន​ជាប់ឆ្នោត​ជា​ប្រធាន គណបក្ស សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាប្រិយ (Mouvement RepubliÇain Populaire=MRP) ឬ គណបក្ស​ស្តាំនិយម ។ នៅពេល​សំរាក់​របស់​រដ្ឋសភា ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ប្រសិទ្ធិ​ពរ​ជូន​គាត់ ។ បន្ទាប់ពី​អរគុណ​ខ្ញុំ​មក គាត់​ក៏បាន​អញ្ជើញ​ខ្ញុំ ទៅ​ទទួល​ភេសជ្ជៈ​នៅផ្ទះ​របស់គាត់ នៅ​ក្រុង សែន​ខ្លាវ (Saint Cloud) ។ មកដល់​ភ្លាម គាត់​ក៏បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ ថា -​តើ​លោក​មាន​បានដឹង​ដែរឬទេ រដ្ឋាភិបាល ហែ​ន រី​កឿ​យ (Henri Queuille)​និង​បក្សពួក​របស់គាត់​ភាគច្រើន មិន​ចង់បាន​នូវ​សំណុំរឿង​៣​ខ​របស់លោក ដាក់​ក្នុង​វិសោធនកម្ម​នៃ​ច្បាប់​បញ្ចូល​កូស័ងស៊ីន ជាមួយ​យួន​នោះឡើយ ។ យើង​ចង់បាន​កំណែប្រែ​នេះ នូវ​ការ សម្រេចចិត្ត មួយ​ដោយឡែក ហើយ​សូម​ការគាំទ្រ​ពី​រដ្ឋាភិបាល គឺ​ពេលនោះ​ហើយ ការតវ៉ា​របស់​កម្ពុជា ឃើញ ថា​មាន​យុត្តិធម៌ ។ លើកលែងតែ ការតវ៉ា​ពី​ទឹកដី​វិញ ខ្ញុំ​មានការ​សង្ឃឹម​តិចតួច​ណាស់ ។ ដូចជា​លោក បាន​ជ្រាប ស្រាប់ ហើយ​ថា ពី​ការចុះហត្ថលេខា​ចុងក្រោយ ដោយ​មិន​ស្គាល់​គំ​នុស​បន្ទាត់​ព្រំដែន រវាង​កម្ពុជា និង​កម្ពុជា​ក្រោម នៅក្នុង​មហាសន្និបាត ចុះ​ថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៧០ និង​ថ្ងៃទី ១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៧៣ ។​

​ចម្លើយ​របស់ខ្ញុំ ចំពោះ​អ្នកចូលរួម​ពិភាក្សា​ទាំងនោះ ខ្ញុំ​សូមបញ្ជាក់​នូវ​សេចក្តីប្រាថ្នា​របស់​យើងខ្ញុំ នូវ​គំរោង​ច្បាប់​នោះ ព្រោះ​ខ្ញុំ​យល់ថា ការសង្ឃឹម និង​ការប៉ានស្មាន​ជាការ​ខុស​ស្រឡះ មនោសញ្ចេតនា​គ្មាន​ន័យ​ទេ នៅក្នុង​ឆាក នយោបាយ លោក​ប្រធាន​មុខជា​ដឹង​រឿងនេះ ។ ទី ២ មិត្ត​ខ្ញុំ និង​ខ្ញុំ​បានដឹង​ច្បាស់​អំពី មហាសន្និបាត ដែល លោក​លើក​យកមក​និយាយ​ខាងលើ ។ យើង​បានដឹងហើយថា កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះ​គឺ​រវាង​ខ្មែរ​-​បារាំង​មិនមែន យួន​ទេ ។ ចំពោះ​កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះ ក៏​មិនទាន់បាន​ដាច់ស្រេច​នៅឡើយ​ដែរ នោះ​ហើយ​ជាហេតុ ដែល​យើងខ្ញុំ ចង់​ស​ម្រ​ប់ សម្រួល​ជាមួយ​បារាំង​ឲ្យ​សង​ទឹកដី​មួយផ្នែក មក​ខ្មែរ​វិញ ដែល​បារាំង​យក​ដោយ​ខុសច្បាប់ វា​ផ្ទុយ​ពី​បំណង របស់ យើងខ្ញុំ មុន​ពេលដែល​អស់លោក​ធ្វើតាម​ចំណង់​ចូលចិត្ត​របស់​អស់លោក ចំពោះ​កូស័ងស៊ីន (Cochinchine)​។​

សម្ដី​ទាំង​ប៉ុន្មាន​ខាងលើ គឺជា​ការដែល​ខ្ញុំ បាន​ចាក​ចេញពី​លោក ហ្ជ​ក ប៊ី​ឌូ​ត៍ ព្រោះ​គាត់​ហាក់ដូចជា​អ្នក​មិន ចង់​ចរ ចា​បន្តទៅទៀត ឬក៏​ទាល់គំនិត ។​

​ពេល​មក​រដ្ឋសភា​វិញ ខ្ញុំ​បាន​ឮថា​ការតវ៉ា​របស់​យើង​ត្រូវ​លុប​ចេញពី​គំរោង​ច្បាប់ ។ នៅក្នុង​ការដោះដូរ លោក ហ្គាស់​ស្តន់ ឌើ​ហ្វែ​រ (Gaston Defferre) និង​បក្សពួក (SFIO) គាត់​ខ្លះៗ​បាន​បញ្ចុះបញ្ចូល​រដ្ឋសភា ឲ្យ​ស​ម្រ​ច​ចិត្ត​មួយ​ដែល លោក​ប៊ី​ឌូ​លត៍ បានធ្វើ​របាយការណ៍ អូស​ពេល​បី​ម៉ោង ។ ខ្ញុំ​មានការ​ស្រងាក់ចិត្ត​យ៉ាងខ្លាំង ហើយ​ថ្ងៃ​បន្ទាប់ ខ្ញុំ​ក៏ បាន​ទៅ​សូម​ជួប​លោក​វ៉ែន​សង់ អូ​រី​យោល ប្រធានាធិបតី​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​បារាំង ។ ក្នុងពេល​ជួបគ្នា​នោះ ខ្ញុំ បានផ្តល់ ដំណឹង​ឲ្យ​គាត់​អំពី​កម្ពុជា មានការ​ខឹងសំបា​យ៉ាងខ្លាំង រឿង​ថ្ងៃមុន​ដែល​បាន​កើតឡើង​នៅ បួរ​ប៊ុង (Bourbon) ។ ខ្ញុំ បាន​និយាយ​ទៅកាន់​គាត់​ថា លោក​ប្រធានាធិបតី តើ​លោក​បាន​បំភ្លេច​កម្ពុជា​ឬ​? -​គឺ​កម្ពុជា​ជា ប្រទេស​ទីមួយ​ដែល បាន​ចូល​ជា​សមាជិកសភា​បារាំង​សេះ គឺជា​កាយវិការ​តាម​ចំណូលចិត្ត របស់​ប្រទេស​លោក ហើយ​បោះបង់​នូវ ផលប្រយោជន៍​កម្ពុជា ដែលជា​មិត្ត​រាប់អាន​គ្នា​យ៉ាង​ជិតស្និត​នឹង​បារាំង រួចហើយ​បែរជា​ទៅ​រាប់អាន​ប្រទេស​ផ្សេង ដែល​មិនមែនជា​សមាជិក​នៃ សភា​សហភាព​ហ្វ្រ​ង់​សែ​យ​ហ្ស៍ (​បារាំង​សេះ​) (Assemblée de l’Union FranÇaise) ទៅវិញ ។​

​នៅថ្ងៃនោះ​ដែរ លោក​សឺ​ង សាន​បាន​អញ្ជើញ​មកដល់​ក្រុងប៉ារីស ហើយ​យើងខ្ញុំ​ត្រូវបាន​លោក ហង់​រី កឿ​យ នាយក រដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​សាធារណរដ្ឋ​ហ្វ្រ​ង់​សែ​យ​ហ្ស៍ អញ្ជើញ​ទៅធ្វើ​សវនាការ​ជាមួយ​គាត់ នៅ​វិមាន ម៉ា​ទីក​ណូ ។ ពេល​ចូល ដល់ ភ្លាម លោក កឿ​យ​បាន​ជំរាប​ពី​យើងខ្ញុំ និង​លោក​ប្រធានាធិបតី​ជួបគ្នា នៅ​វិមាន​អេ​លី​ហ្សេ (Elysée) ពីថ្ងៃ​មុន​។​

​ក្រោយពេល​ស្វាគមន៍​ដល់​យើងខ្ញុំ លោក កឿ​យ ក៏​ស្នើ​ឲ្យ​យើងខ្ញុំ​ឈប់ កកូរ​មេឃ អង្រួន​ផែនដី ក្នុងពេល​រដ្ឋាភិបាល ហ្វ្រ​ង់​សែ​យ​ហ្ស៍ កំពុង​ជួបប្រទះ​នូវ​វិបត្តិ​ផ្ទៃក្នុង ។ សំណើ​របស់គាត់ ប្រហែល​ជាការ​ពឹត​ដែរ ព្រោះថា គណបក្ស ប្រឆាំង របស់លោក ឌឺ​ហ្គោល (De Gaulle) និង​គណបក្ស​ផ្សេងទៀត ក៏បាន​ប្រឆាំងនឹង​បន្លាស់​ប្តូរ លក្ខន្តិកៈ កូស័ងស៊ីន គឺជា​ឧកាស​ហុច ឲ្យ​គណបក្ស​ទាំងនោះ ប្រយុទ្ធប្រឆាំង​ជាមួយនឹង​រដ្ឋាភិបាល​នេះ ដែល​ភាគច្រើន ជា​សមាជិក​ល​សមាជិក​គណបក្ស​ចលនា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាប្រិយ (MRP) នៅក្នុង​រដ្ឋសភា ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ហ្ជ​ក ប៊ី​ឌូ​លត៍ ។ បងប្អូន​លោក​កូ​ស្តិ៍ ផ្លូ​រេ​ត៍ (Coste Floret) និង ប៉ូល ផ្លូ​រេ​ត៍ (Paul Floret) ក៏​ជា​សមាជិក គណបក្ស​ចលនា​សាធារណរដ្ឋ​ប្រជាប្រិយ នៅក្នុង​ជួរ​រដ្ឋាភិបាល​ដែរ ។ លោក ប៉ូល ផ្លូ​រេ​ត៍ ជា​រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួង​ឯនាយ សមុទ្រ​បារាំង​សេះ ហើយក៏​ជា​សមាជិក​សំខាន់​ម្នាក់​ក្នុង​រដ្ឋសភា ដែល​បាន​ប្រឆាំងនឹង​បញ្ហា​កូសាំងស៊ីន​ដែរ ។ មុន ពេល លា​យើងខ្ញុំ លោក កឿ​យ បានបញ្ជាក់​ក្នុងការ​ធានាថា​៖ ឲ្យ​ខ្មែរ​ទុកចិត្ត​បារាំង​ចុះ យើង​នឹងធ្វើ​អ្វី្ៗ​គ្រប់យ៉ាង ដែល​អាចធ្វើ​ទៅបាន ដើម្បី​ការពារ​ផល​ប្រ​យា​ជន៍ របស់​ប្រជាពលរដ្ឋ​ខ្មែរ​នៅ​ដែន​កូស័ងស៊ីន ។​

​ការជជែក​គ្នា​នៅក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​សាធារណរដ្ឋ ថ្ងៃទី ២៥ ខែឧសភា ឆ្នាំ ១៩៤៩ គណៈប្រតិភូ និង​ទីប្រឹក្សា ៤ រូប​ត្រូវ បានអនុញាត​ឲ្យ​ចូលរួម​នៅក្នុង​ការជជែក​គ្នា​នៅ​វិមាន​ប្រធានាធិបតី ។ យើង​មាន​កិត្តិយស​នេះ​ណាស់ ហើយ​សូម​ថ្លែង អំណរគុណ​ដល់​លោក ឌឺ​ហ្គោល និង​គណបក្ស​ចំរុះ​ដទៃទៀត​ដែលមាន​គ្នាច្រើន​នៅក្នុង​វិមាន លុច​សំបួរ (Luxem bourg) ។​

លោក​ម៉ាក់ រី​កា​រត៍ ( Marc. Rucart ) រួមជាមួយ និង គណបក្ស​ប្រមូល​ប្តុំ​ប្រជាពលរដ្ឋ​បារាំង​សេះ (Réunion Peuple Française) បាន​មានប្រសាសន៍​នៅលើ​វេទិកា ដូច​មន្ត្រី​ទទួលបន្ទុក​ស្នងការ​ក្រុមប្រឹក្សា​សាធារណរដ្ឋ​នៃ ដែនដី ឯនាយ សមុទ្រ និង លោក​ប៉ូល កូ​ស្តិ៍​ផ្លូ​រេ​ត៍​តំណាង​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​សេះ ។ លោក ម៉ាក់ រី​កា​រត៍ មានការ​ចាប់អារម្មណ៍ ក្នុងការ​តវ៉ា​របស់​ក​ម្ពុ​ជា ស្ទើ​តែ​ទាំងអស់​នៃ​មាតិកា​ក្នុង​កិច្ចព្រមព្រៀង​នោះ ។ រដ្ឋាភិបាល​គ្រាន់តែ​បាន​ច្រាន ចោលការ តវ៉ា ពី​បូរណភាព​ទឹកដី​ប៉ុំ​ណ្ណោះ ។ ចំណែក​រដ្ឋសភា​ក៏បាន​រួមចំណែក ក្នុង​គោល​គំនិត​ជាមួយនឹង​រដ្ឋាភិបាល ដែរ ។ ហើយ​បេសកកម្ម​របស់លោក គឺ​ចង់បាន​មកវិញ និង​បញ្ចូល​ការតវ៉ា​របស់​កម្ពុជា​នៅក្នុង​ច្បាប់ នៃ សភា​សហភាព ហ្វ្រ​ង់​សែ​យ​ហ្ស៍ (Assemblée De L’Union Française) តាម​គំនិត​របស់លោក រី​កា​រត៍ បេសកកម្ម​ដែល​គាត់ ទទួលខុសត្រូវ​គឺ​ការតភ្ជាប់​សេចក្តី​តវ៉ា​របស់​កម្ពុជា គឺ​មិន​គ្រាន់តែ​គាំទ្រ​កម្ពុជា​នោះទេ គឺមាន​ទាំង​ការ​ស្រប់ច្បាប់​ទៀត ផង ។ ទោះជា​ល្អ​ឬ​អាក្រក់​ក្តី​ព្រោះ​កម្ពុជា​ជា​រដ្ឋ​១​មាន​ភក្តីភាព​និង​មាន​ទំនុកចិត្ត​មកលើ​បារាំង​សេះ ក៏ប៉ុន្តែ​បារាំង ខ្លួន ឯង​បែរជា​មើលងាយមើលថោក​ហើយ​បាន​មើលងាយ​និង​លេងបួន​សន្លឹក​ដាក់​កម្ពុជា​ទៀតផង ។ ដូចជា​ថ្ងៃ​ដំបូង ដែល កម្ពុជា​បាន​ចូល​ជា​សមាជិកសភា​សហភាព​បារាំង​សេះ ( Assemblée de l’Union Française) ដើម្បី​បញ្ជាក់ រឿង នេះ ខ្ញុំ​សូម​អានសំបុត្រ ១ មកពី​ប្រទេស​កម្ពុជា ។ ជាការ​ពិតណាស់ កម្ពុជា​នឹងត្រូវ​បាន​ពលី​កម្ម​ម្តងទៀត ព្រោះ​ជន រួម​ជាតិ របស់​អស់លោក បានធ្វើ​ឲ្យ​កម្ពុជា​ឃ្លាតឆ្ងាយ​ពី​បារាំង​បន្តិច​ម្តងៗ​ហើយ ។ សេចក្តីសំរេចចិត្ត​ដ៏​វិចិត្រ ស្តីពី កូស័ងស៊ីន ហើយ​វា​ក៏​ជាការ​ពឹត​ណាស់ដែរ​ដែល​សេចក្តី​តវ៉ា​របស់​កម្ពុជា ត្រូវបាន​ច្រានចោល ។ តែបើ ថ្ងៃ​ណា មួយ​ឱកាស​បាន​បើក​ឲ្យ​កម្ពុជា ធ្វើការ​សំរេចចិត្ត​យក​តួនាទី​ណាមួយ​ផ្សេងទៀត​នោះ គឺជា​ការ​មួយ​មិន​ធ្វើ​ឲ្យ អស់លោក មានការ​ភ្ញាក់ផ្អើល ដូចជា​សព្វថ្ងៃ​នេះដែរ ។​

​លោក ប៉ូល កូ​ស្តិ៍ ផ្លូ​រេ​ត៍ ខ្ញុំ​មិន​យល់ថា ការតវ៉ា​ពី​រឿង​ទឹកដី ជាការ​ស្មុគស្មាញ​នោះទេ ។ ខ្ញុំ​មិន​យល់ស្រប​តាម​នោះទេ ការតវ៉ា​របស់​កម្ពុជា​ស្តីពី​ព្រំដែន​នោះ បើ​អាច​កែប្រែបាន គឺ​បានតែ​បន្តិចបន្តួច មកពី​ព្រំដែន​នោះ​ស្តេច​ខ្មែរ​បាន​ព្រមព្រៀង តាម​អនុសញ្ញា ២ ទៅហើយ​គឺ​ទី ១ ចុះ​ថ្ងៃទី ៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៧០ និង​ទី ២ ចុះ​ថ្ងៃទី ១៥ ខែកក្កដា ឆ្នាំ ១៨៧៣ ។​

លោក ម៉ាក់ រី​កា​រត៍​៖ ជាដំបូង ខ្ញុំ​សូមបញ្ជាក់ អំពី​ការតវ៉ា​របស់​កម្ពុជា ព្រោះ​ហ្លួង​ខ្មែរ​មិនបាន​រាយការណ៍ ពី​កិច្ចចរចា គ្នា​រវាង​បារាំង​-​យួន មុន​កិច្ចព្រមព្រៀង​នៅ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ១៩៤៩ នោះទេ ។ ម្យ៉ាងទៀត កិច្ចចរចារ​រវាង​បារាំង​-​ខ្មែរ ដែល​បាន​ប្រព្រឹត្តទៅ នៅ​ក្រុងភ្នំពេញ ស្តីពី​ព្រំដែន​នោះ​ត្រូវ​ផ្អាក ព្រោះ​បាន​បង្ក​ឲ្យ​មាន ការ​ខាត់​នូវ​ប្រយោជន៍​ដល់​ភាគី កម្ពុជា ។ ខ្ញុំ​សូម​ធ្វើ​របាយការណ៍ ការតវ៉ា​ដំបូង​ស្តីពី​ព្រំដែន​នោះ នៅ ឆ្នាំ ១៨៦៣ ដែល​រាជា​ខ្មែរ​បាន​សរសេរ ជា​លាយ លក្ខ​អក្សរ ផ្ញើ​ជូនទៅ​អធិរាជ ណា​ប៊ូ​ឡេ​អុង​ទី ៣ នៃ​ប្រទេស​បារាំង ។​

​លោក ប៉ូល កូ​ស្តិ៍​ផ្លូ​រេ​ត៍ តាំងពី ឆ្នាំ ១៨៦៣ នោះមក ភាគី​កម្ពុជា​មិនបាន​រំឭក​នូវ​ការតវ៉ា​នោះ​ម្តងណា​ឡើយ មានន័យថា កម្ពុ​ជាមាន​ជំនោរ​ចិត្ត បោះបង់​នូវ​ការតវ៉ា​របស់ខ្លួន ។​

​លោក ម៉ាក់ រី​កា​រត៍ តាម​គំនិត​ខ្ញុំ ដោយ​យក​អត្ថបទ​ឆ្នាំ ១៨៧០ និង ១៨៧៣ មក​ពិនិត្យ ខ្ញុំ​មិនអាច​បកប្រែ​ថា ជា​កិច្ចព្រមព្រៀង​ឡើយ ។ នេះ​ជាការ​ច្បាស់​ណាស់ ដែលមាន​ប្រភពពី​អាណាព្យាបាល គឺ​វា​ជា​វិធានការណ៍ អភិ បាល​កិច្ច​របស់​បារាំង​សេះ ។​

​តើ​អ្វី​ទៅ​ដែល​ជាការ​ពឹត​ច្បាស់លាស់​នោះ ? -​គឺ​រាជា​ខ្មែរ​បាន​ផ្ញើ​សារ​មួយច្បាប់ ទៅ​អធិរាជ ណា​ប៊ូ​ឡេ​អុង​ទី ៣ នៅ​ឆ្នាំ ១៨៦៣ ដើម្បី​ធ្វើ​ឲ្យ​មាន​ប្រសិទ្ធិភាព​បារាំង​បាន​កាន់កាប់​ផ្ទាល់ កម្ពុជា​និង​កូស័ងស៊ីន មានន័យថា​កូស័ងស៊ីន ជា​ចំណែក​មួយ​នៃ​កម្ពុជា ។ ម្ល៉ោះហើយ កម្ពុជា​មិនចាំបាច់​រំឭក​ឡើងវិញ នូវ​ការតវ៉ា​របស់ខ្លួន ស្តីពី​បូរណភាព​ទឹក ដី​កូស័ងស៊ីន​ឡើយ ។ ជាការ​ពឹត​ណាស់​ខ្ញុំ​យល់ថា វិធានការណ៍​នេះ​ជា​មោ​ឃៈ ឬ​ត្រូវ​ច្រានចោល​ទាំងស្រុង ។ ម្ល៉ោះ ហើយ យើង​ក៏​រាប់បញ្ចូល​ទាំង​គំរោង​ច្បាប់​តវ៉ា ពី​ដែនដី​របស់​កម្ពុជា រួមទាំង​ការប្រើប្រាស់​ទន្លេមេគង្គ និង កំពង់ផែ ព្រៃនគរ ហើយ​និង​លក្ខន្តិកៈ​ជនភាគតិច​ស​ម្រា​ប់​ខ្មែរក្រោម ។​

​ក្រោយពី​ការធ្វើអន្តរាគមន៍​ច្រើនដង ស្តីពី​ការតវ៉ា​របស់​កម្ពុជា រួមទាំង​វិសោធនកម្ម​សំណើ​គំរោង​ច្បាប់ របស់​គណៈ បេសកកម្ម​មួយ ដឹកនាំ​ដោយ​លោក ម៉ាក់ រី​កា​រត៍ ហើយ​គំរោង​ច្បាប់​នេះ ត្រូវបាន​អនុម័ត ដោយ​សំឡេង​ភាគច្រើន ដាច់​ណាត់ គំរោង​ច្បាប់​នោះ គួរតែ​ត្រូវ​អាន​ដោយ​លោក កូ​ស្តិ៍ ផ្លូ​រេ​ត៍ តំណាង​រដ្ឋាភិបាល បារាំង នៅ​មុនពេល​ទូរលេខ​ន៍ មកពី​ភ្នំពេញ ដែល​បាន​ចុះហត្ថលេខា ដោយ​លោក​ឌើ រ៉េ​ម៉ុង (De Raymond) ឧ​ត្ត​ម​ស្នងការ​បារាំង​ប្រចាំ​កម្ពុជា បានផ្តល់​ពត៌មាន​ដល់​រដ្ឋាភិបាល​បារាំង​នូវ​អ្វីៗ​ដែល​បាន​កើតឡើង នៅ​រាជធានី​ភ្នំពេញ របា​ការណ៍ នោះបាន​ចែងថា​៖

១-​កិច្ចចរចារ​ដែល​ត្រូវ​ផ្អាក​នោះ​ត្រូវបាន​ចាប់ផ្តើម ហើយ​ទទួលបាន​នូវ​កិច្ចព្រមព្រៀង​ទូទៅ​រវាង​កម្ពុជា​និង​បារាំង ។​

២-​គំរោង​ព្រមព្រៀង​នោះ បាន​ព្រាង​ហើយ​ជាស្រេច សំរាប់​គូភាគី ចុះហត្ថលេខា ។​

៣-​គណៈប្រតិភូ​តំណាង​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ដែល​បាន​ចូលរួម​ជជែក​គ្នា នៅ​ក្រុងប៉ារីស​សី្ត​ពី​លក្ខន្តិកៈ​កូសាំងស៊ីន​នោះ មិនមែនជា​តំណាង​ឲ្យ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុ​ជាត​ទៅទៀត​បានទេ ។​

​លោក ម៉ាក់ រី​កា​រត៍ ដែល​កំពុង​នៅលើ​វេទិកា​នោះ មាន​កាយវិការ​ដូចជា​អៀនខ្មាស់​ខ្លាំងណាស់ គាត់​ក៏​សម្លឹង មក​យើងខ្ញុំ ដោយ​បង្ហាញ​នូវ​កាយវិការ ហាក់ដូចជា​កំពុង​ដាក់​សំនួរ ថា​តើ​អស់លោក​គិត​យ៉ាងម៉េច​ដែរ ចំពោះ​ស្ថាន ការណ៍​ប្រែ​ក្រឡាស់​យ៉ាងនេះ ?

​យើង​ឆ្លើយតប​ទៅវិញ ដោយ​កាយវិការ​ថា មិនអាច​យល់បាន ព្រោះ​យើង​ស្រឡាំងកាំង​អស់ហើយ ! ទោះជា​យ៉ាង ណាក៏ដោយ​ចុះ ក្នុង​ចិត្ត​ខ្ញុំ លោក ប៉ូល កូ​ស្តិ៍​ផ្លូ​រេ​ត៍ បាន​កំឡា​យើង ។​

ជាការ​ចៃដន្យ​ណាស់ ពេលដែល​ខ្ញុំ​មកដល់​បន្ទប់​នៅក្នុង​សណ្ឋាគារ វេលា​ម៉ោង ២ អា​ធ្រា​ត ខ្ញុំ​បានឃើញ​ទូរលេខ មួយច្បាប់​ចុះហត្ថលេខា​ដោយ លោក យ៉ែម សំបូរ នាយករដ្ឋមន្ត្រី​នៃ​រាជរដ្ឋាភិបាល​កម្ពុជា ទូរលេខ​ន៍​នោះបាន​ចែង​ថា គ្មាន​ផ្លូវ​តវ៉ា​ទេ បេ​ក​កម្ម​របស់​យើង (​ខ្ញុំ និង លោក សឺ​ង សាន​) ត្រូវ​ចប់​ហើយ ។​

​ខ្ញុំ​បាន​ទៅ​ជំរាប លោក សឺ​ង សាន ក្នុងការ​សំរេចចិត្ត ចំពោះ​ព្រឹត្តិការណ៍​ដ៏​គួរ​ឲ្យ​ស្រងាក់ចិត្ត នៅក្នុង​ក្រុម ប្រឹក្សា សាធារណរដ្ឋ ។ ជាមួយ​ការយល់ព្រម​នេះ ខ្ញុំ​ក៏​បញ្ជូន​មិត្ត​របស់ខ្ញុំ (​លោក សុក ឆុង​) ឲ្យ​ត្រឡប់មក​ភ្នំពេញ​វិញ នៅ​ថ្ងៃ ទី ២៨ ឧសភា ដើម្បី​យក​សំបុត្រ​ខ្ញុំ ជូនទៅ​លោក អៀវ កើ​ស ប្រធានរដ្ឋសភាជាតិ​ក​ម្ពុ​ជា ដោយ​មិន​រង ចាំ​ដំណឹង ពី​លោក សុក ឆុង ខ្ញុំ​ក៏​សំរេចចិត្ត​មក​ភ្នំពេញ​វិញ នៅ​ថ្ងៃទី ៨ ខែមិថុនា តាម​ការយល់ព្រម​ពី​លោក សឺ​ន សាន ។ លោក សឺ​ន​សាន បាន​ប្រាប់​ខ្ញុំ​ថា​៖ គាត់​មិនទាន់​ចេញពី​ស្រុក​បារាំង​ទេ ចាំ​ពេល​ហ្លួង​សីហនុ​ប្រាប់​គាត់ ឲ្យ​ធ្វើ ដំណើរ ទៅកាន់​ក្រុង​នី​វ​ឌេ​លី (New Delhi) ប្រទេស​ឥណ្ឌា ។​

​ជា​អ​វ​សាន្ត ខ្ញុំ​យល់ថា ហ្លួង​មានការ​សំងាត់​មួយ ដូចដែល​ខ្ញុំ​បានគិត ដែល​ទ្រង់​ធ្វើ​ចំពោះ​ខ្ញុំ មុនពេល​ខ្ញុំ​ទៅ​ស្រុក​បារាំង គឺ​នៅពេលដែល​ខ្ញុំ​មកដល់​ភ្នំពេញ ហ្លួង​បាន​យល់ព្រម​តាម​សំណូមពរ​របស់ខ្ញុំ ។ ខ្ញុំ​ដាក់​សំណួរ​ខ្លួនឯង​ថា បើ​ខ្ញុំ​ត្រូវ ជូនដំណឹង​ដល់​ទ្រង់ ស្តីពី​ការជជែក​គ្នា​នៅ​ក្រុង​ប៉ា​រិ​ស ដោយ​មិន​ចាំ​ដល់ពេល​ទ្រង់​សួរ ក្រោយពី​ការពិចារណា​យ៉ាង​លំអិត ខ្ញុំ​សំរេចចិត្ត​មិន​ខ្ចី​ពិគ្រោះ​ជាមួយ​ទ្រង់ ស្តីពី​បញ្ហា​នេះឡើយ ។ ព្រោះ​មានការ​ផ្លាស់ប្តូរ​ឬក៏​ស្ថានការណ៍​ត្រូវ​ក្រឡាប់​ចក្រ ។ គំនិត​ខ្ញុំ​ពឹត​ជា​ត្រឹមត្រូវ​មែន នៅពេលដែល​ទ្រង់​អញ្ជើញ ឲ្យ​ខ្ញុំ​អង្គុយ ទ្រង់​បាន​ប្រទាន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​នូវ​អត្ថបទ​មួយ ស្តីពី​សន្ធិ សញ្ញា​ជាមួយ​បារាំង ហើយ​ប្រាប់ថា​៖ “​សូម​លោក​ទទួលយក​នូវ​សំណៅ​ច្បាប់​នេះ លោក​អាច​យកទៅ​ផ្ទះ​គិត​ដោយ ស្ងាត់ៗ​នៅផ្ទះ​ពីរ​បី​ថ្ងៃ ហើយ​ថ្វាយ​ទ្រង់​នូវ​គំនិត​របស់ខ្ញុំ​” ។ ខ្ញុំ​អរគុណ​ទ្រង់ ដោយបាន​ឲ្យ​ខ្ញុំ​សម្រាក់ តាំងពី​បញ្ហា​បាន កើតឡើង នៅពេល​អវត្តមាន​រប​ស់​ខ្ញុំ​។ ខ្ញុំ​ក៏បាន​លា​ទ្រង់​ចាក​ចេញទៅ ។​

​ក្រោយ​នោះ​មិនយូរប៉ុន្មាន ខ្ញុំ​ក៏បាន​ទទួល​ការបញ្ជាក់​ពី លោក សឺ​ន សាន ថា រដ្ឋសភា​បារាំង​សេះ បានប្រកាស​លុប ចោល វិសោធនកម្ម​គំរោង​ច្បាប់​លើក​ទី ២ ដែល​បាន​បោះឆ្នោត​គាំទ្រ​ដោយ​ភាគច្រើន​នៅក្នុង​ក្រុមប្រឹក្សា​សាធារណរដ្ឋ ។ ដំណឹង​អាក្រក់​នេះ ខ្ញុំ​បានដឹង​មុន​រួចទៅហើយ សំណើ​របស់​កម្ពុជា​ទុកដូចជា​អាសា​របង់ បារាំង​ក៏​ឈ្នះ​យួន​ក៏​យក កម្ពុជា​ក្រោម​ទាំងស្រុង ទៅ​ហោង ។​

​ណ្ហើយ​ក៏ដោយ​ទៅ​ចុះ ក្រោយ​នោះ​ប៉ុន្មាន​អាទិត្យ លោក យ៉ែម សំបូរ ចង់​ជួប​ខ្ញុំ ។ ខ្ញុំ​ក៏បាន​ទទួល​គាត់​នៅផ្ទះ​របស់ខ្ញុំ ដោយមាន​លោក ម៉ៅ ឆាយ (​អនុប្រធាន​គណបក្ស​ប្រជាធិបតេយ្យ និង​ជា​រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួងសុខាភិបាល នៃ​រាជ រដ្ឋាភិបាល យ៉ែម សំបូរ ) ត្រូវបាន​អញ្ជើញ​មកជា មួយ​ដែរ ។ លោក សំបូរ បាន​បញ្ជា​ខ្ញុំ​ថា “​សម្ដេច​មានបំណង ឲ្យ​លោក​អញ្ជើញ​ទៅ​ទីក្រុង​ព្រៃនគរ បើ​បាន​ឆាប់​ពេលណា​រឹតតែ​ល្អ យើង​បានការ​អនុញាត​ពី លោក ង្វៀង ផាង​ឡុង (Nguyễn Phan Long) រដ្ឋមន្ត្រី​ក្រសួងការបរទេស​នៃ​រដ្ឋាភិបាល​បាវ​ដាយ ក្នុង​ដំណើរការ​ធ្វើយ៉ាងណា រក​ដំណោះស្រាយ​សំរាប់​ប្រទេស​ទាំងពីរ ! ។​

ខ្ញុំ​មានការ​រន្ធត់​យ៉ាងខ្លាំង ដូចជា​បាន​បោះ​កូន​ទៅក្នុង​ភ្នក់ភ្លើង ។ ខ្ញុំ​បាន​ជំទាស់​ដោយ​ឥត​ស្ទាក់ស្ទើរ ចំពោះ​បទបញ្ជា ខាងលើ ហើយ​បាន​ផ្តាំផ្ញើ​ពាក្យ​ថា​អំណរគុណ និង​ការ​រាប់អាន​របស់ខ្ញុំ ដល់​ការយកចិត្តទុកដាក់រ​បស់​ហ្លួង​ផង ។​

​ខ្ញុំ​ធ្វើ​មិនដឹងមិនឮ គឺ​មិន​ចង់​ឮ​ទាល់តែសោះ ពីបទ​បញ្ជា​ខាងលើ គឺ​ពេលនោះ ប្រសិនបើ​មាន​អ្នកណា ១ យល់ព្រម ជំនួស​មុខងារ​ខ្ញុំ​ទៅ​ព្រៃនគរ​? ។ ខ្ញុំ​នៅតែ​ធ្វើ​មិនដឹងមិនឮ​ដដែល ប្រសិនបើ​យួន​បានធ្វើ​សម្បទាន​ដល់​កម្ពុជា ពី​ការតវ៉ា របស់ខ្លួន​ស្តីពី​កូសាំងស៊ីន​ក៏ដោយចុះ !

សរសេរ​ចប់​នៅ​ក្រុង​ប៉ា​រិ​ស​ថ្ងៃទី ១៦ ខែមេសា ឆ្នាំ ១៩៩៩​

ដោយ ឈាន វ៉ម

………………………

ទាក់ទងលោក ថាច់ សេ ប្រធានសភាតំណាង នៃសហព័ន្ធខ្មែរកម្ពុជាក្រោម តាមរយៈ

Email: xethach@att.net

Comments are closed.